ζεστό κακάο

θεωρία και πρακτική των παιχνιδιών ρόλων

[ΤΜΠΡ] Μια ομαδική αυτοσχεδιαστική μυθοπλαστική δραστηριότητα

Posted by Βασίλης Κ. στο 17/10/2010

(Συνέχεια από εδώ.)

Ψάχνοντας έναν τρόπο να προσεγγίσουμε θεωρητικά την πράξη της ρολοπαιξίας, μπορούμε να ξεκινήσουμε συζητώντας την ονοματολογία που έχει επικρατήσει. Μεταφράζουμε τον αγγλικό όρο role-playing game (γερμ. Rollenspiel, γαλλ. jeu de rôle, φινλ. roolipeli) ως παιχνίδι ρόλων. Αυτές οι λέξεις φέρουν ήδη συγκεκριμένες σημασίες, προκαλώντας συνειρμούς που μπορεί να είναι και παραπλανητικοί, και δεν υπονοώ αποκλειστικά τις ερωτικές τους συνδηλώσεις. Συγκεκριμένα, λέγοντας παιχνίδι, πάει το μυαλό μας σε παιχνίδια παιδικά (κρυφτό), γρίφων (αινίγματα), στρατηγικής (σκάκι), τύχης (χαρτοπαιξία), ακόμη και αθλητικά παιχνίδια (ποδόσφαιρο) –παρατηρούμε μάλιστα ότι τα περισσότερα από αυτά χαρακτηρίζονται από το στοιχείο του ανταγωνισμού. Λέγοντας μετά ρόλος, πάει το μυαλό μας στην υποκριτική, δηλαδή στο θέατρο και τον κινηματογράφο.

Ο όρος παιχνίδια ρόλων δεν είναι σαφής για το μη μυημένο. Αντίστροφα, ένας μυημένος αναγνωρίζει αμέσως ότι ο όρος αφήνει βασικότατα στοιχεία της δραστηριότητας απέξω, κάποια από τα οποία θα διακρίνουμε εδώ σε πρώτη ανάλυση.

Μύθος

Η χρήση της λέξης παιχνίδι μας ωθεί να αναζητήσουμε έναν «σκοπό του παιχνιδιού». Πέρα από τις ατομικές επιδιώξεις των επιμέρους συντελεστών του παιχνιδιού, σε τι μπορούμε να πούμε ότι αποσκοπεί ένα παιχνίδι ρόλων συνολικά;

Μια πρώτη εύστοχη απάντηση, από τη πλευρά ίσως ενός παίκτη παρά οργανωτή, είναι «στην ανάπτυξη φανταστικών χαρακτήρων». Αυτό είναι φανερό τόσο σε μια καθαρά παικτιστική εκδοχή της δραστηριότητας, όπου ο χαρακτήρας αναπτύσσεται κυρίως μέσα από τη βελτιστοποίηση δεξιοτήτων του, που εξαρτιούνται για παράδειγμα από την ευφυΐα ή τη σωματική του δύναμη, όσο και σε πιο καλλιτεχνικές της εκδοχές, όπου αναπτύσσεται κυρίως μέσα από την εμβάθυνση στην ψυχοσύνθεση και την προσωπικότητά του.

Η απάντηση πάντως δεν είναι πρωτογενής, μια και ένας φανταστικός χαρακτήρας προϋποθέτει έναν φανταστικό κόσμο· πράγματι, θα μπορούσε να πει κανείς, οργανωτής ή και παίκτης, ότι «το παιχνίδι ρόλων αποσκοπεί στην εξερεύνηση ενός φανταστικού κόσμου». Και πάλι, αυτό είναι φανερό καί σε παικτιστικές καί σε καλλιτεχνικές εκδοχές.

Ακόμη παραπέρα, η ανάπτυξη ενός φανταστικού χαρακτήρα ή η εξερεύνηση ενός φανταστικού κόσμου, προϋποθέτουν ένα ξεδίπλωμα στο χρόνο, και πιο συγκεκριμένα, την εμπλοκή σε μια ιστορία, σε έναν μύθο. Από τις τρεις αυτές έννοιες, του χαρακτήρα, του κόσμου και του μύθου, ο συνδετικός κρίκος και παράλληλα ο φορέας και εκφραστής των άλλων δύο, είναι βέβαια ο μύθος. Με αυτήν την οπτική, μπορούμε να πούμε τελικά πως ένα παιχνίδι ρόλων αποσκοπεί τουλάχιστον στην παραγωγή ενός μύθου, πως πρόκειται λοιπόν καταβάση για μυθοπλαστική δραστηριότητα.

Ομάδα

Η ρολοπαιξία, στην παραδοσιακή της τουλάχιστον μορφή, είναι κατεξοχήν μια δραστηριότητα που διενεργείται στο πλαίσιο ομάδας. Εδώ πρέπει να κάνουμε δύο θεμελιακές για την παρούσα οπτική παρατηρήσεις.

Πρώτον, οι παίκτες –προσοχή: όχι οι χαρακτήρες που αυτοί υποδύονται– αντίθετα από ότι σε άλλα παιχνίδια, μοιράζονται τον ίδιο βασικό σκοπό, δηλαδή την παραγωγή ενός μύθου· είναι λοιπόν καταβάση συναγωνιστές, όχι ανταγωνιστές. Δεύτερον, προκειμένου να πετύχουν το βασικό σκοπό του παιχνιδιού, χειρίζονται μέσα που ποιοτικά διαφέρουν μεταξύ τους· με άλλα λόγια, οι παίκτες έχουν διαφορετικές αρμοδιότητες. Ανάλογα, σε μία ποδοσφαιρική ομάδα, ο τερματοφύλακας, ο αμυντικός, ο μέσος, ο επιθετικός, ο προπονητής, ο τεχνικός, ο γιατρός, ο πρόεδρος, ο οπαδός, έχουν όλοι κοινό σκοπό, αλλά διαφορετικές αρμοδιότητες ως προς την επίτευξή του.

Συνεπώς, εκτός από μυθοπλαστική, η ρολοπαιξία είναι μια δραστηριότητα ομαδική, όπου μάλιστα η ομάδα αποτελείται από παίκτες διαφορετικών, αλλά καταβάση συναγωνιστικών, αρμοδιοτήτων.

Αυτοσχεδιασμός

Ένα παραδοσιακό παιχνίδι ρόλων, λειτουργικά, βασίζεται στον αυτοσχεδιασμό: δίνεται στο ρολοπαίκτη ένα σύνολο από μυθοπλαστικά στοιχεία (κόσμος, χαρακτήρας, αρχική κατάσταση μύθου), τα οποία χειρίζεται αυτοσχεδιάζοντας με βάση συγκεκριμένους κανόνες. Με τον αυτοσχεδιασμό εννοούμε απλά τη συνθήκη κατά την οποία το αποτέλεσμα του παιχνιδιού, δηλαδή ο μύθος που είναι να πλαστεί, συντελείται αποκλειστικά ή ενμέρει χωρίς τη δυνατότητα προπαρασκευής ή ανασκευής του, χωρίς δηλαδή καθορισμό του πριν από το παιχνίδι ή επεξεργασία του μετά από αυτό.

Από όσα αναφέρθηκαν μέχρι στιγμής, ο αυτοσχεδιασμός είναι ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της ρολοπαιξίας. Αυτό γιατί, όπως θα δούμε σε επόμενες συνέχειες, ο τρόπος με τον οποίο αυτός διενεργείται στη ρολοπαιξία, και συγκεκριμένα η σχέση του αυτοσχεδιασμού με το εκάστοτε σύστημα κανόνων, είναι που θα μας παρέχει το κλειδί για μία θεωρητικά στιβαρή διάκρισή της από άλλες μυθοπλαστικές δραστηριότητες.

***

Συνοψίζοντας, είδαμε ότι η ρολοπαιξία μπορεί να θεωρηθεί μία ομαδική αυτοσχεδιαστική μυθοπλαστική δραστηριότητα. Τα ερωτήματα που προκύπτουν φυσιολογικά μετά από αυτή την πρώτη ανάλυση είναι πολλά.

Καταρχήν, υπάρχουν άλλες δραστηριότητες που να είναι μυθοπλαστικές; καί αυτοσχεδιαστικές καί μυθοπλαστικές; καί ομαδικές καί αυτοσχεδιαστικές καί μυθοπλαστικές;… Ακόμη, η ρολοπαιξία εξαντλείται σε αυτούς τους τρεις προσδιορισμούς ή μήπως υπάρχουν και άλλοι που πρέπει να αναφερθούν και να αναλυθούν;… Πιο πέρα, θα νομιμοποιόταν κάποιος να μιλάει για ρολοπαιξία μη ομαδική; μη αυτοσχεδιαστική; μη μυθοπλαστική;…

Σε δεύτερο επίπεδο, θέτονται ερωτήματα όπως: Ποια είναι ακριβέστερα η σχέση μεταξύ κόσμου, μύθου και χαρακτήρα; Πώς ακριβώς διαφοροποιούνται οι αρμοδιότητες μεταξύ των παικτών της ίδιας ομάδας; Τι σημαίνει ακριβέστερα «αυτοσχεδιασμός πάνω σε δοσμένα μυθοπλαστικά στοιχεία» που αναφέρθηκε επάνω, και ποια η σχέση του αυτοσχεδιασμού με το τεχνικό μέρος του παιχνιδιού;

Για να απαντήσουμε σε τέτοια ερωτήματα, θα παραμερίσουμε, κατά το δυνατόν, όσες διαισθητικές θεωρήσεις γύρω από ομοιότητες και διαφορές μεταξύ της ρολοπαιξίας από τη μιά και του θεάτρου, της συγγραφής κ.λπ. από την άλλη, και θα μελετήσουμε τα βασικά γνωρίσματα της δραστηριότητας καθαυτά. Μία τέτοια προσέγγιση οδηγεί, μάλλον αναπόφευκτα, σε μια θεώρηση που ενοποιεί όλες τις μυθοπλαστικές δραστηριότητες, και ήδη από την επόμενη συνέχεια θα δούμε πώς.

(Συνεχίζεται…)

Advertisements

8 Σχόλια to “[ΤΜΠΡ] Μια ομαδική αυτοσχεδιαστική μυθοπλαστική δραστηριότητα”

  1. Αντώνης Χ. said

    Πολύ εύστοχος ο ορισμός της Ομάδας, καταδεικνύει έτσι ίσως και μια από τις διαφορετικότητες της ρολοπαιξίας από τις υπόλοιπες τέχνες. Η ομαδικότητα και ο συναγωνισμός για την δημιουργία ενός επεισοδίου, ενός δημιουργήματος από κοινού. Δεν μπορώ να φανταστώ κάποια άλλη τέχνη όπου να «δουλεύουν» πολλά άτομα ταυτόχρονα και μάλιστα να είναι αναγκαίο αυτό για να υπάρξει δημιουργία. Θα μπορούσε κάποιος να πει ότι στο σινεμά εργάζονται πολλοί άνθρωποι μαζί ή στο θέατρο όταν βρίσκονται οι ηθοποιοί επί σκηνής, αλλά σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, το έργο θα μπορούσε να γραφτεί και ακόμα να υλοποιηθεί από έναν μόνο πρόσωπο. Θεωρητικά, πάντα σκεπτόμενος. Από την άλλη, ρολοπαιξία χωρίς την έννοια της ομάδας δεν υφίσταται ούτε σε θεωρητικό επίπεδο.

  2. Αντώνη Χ, άμα μας το γυρίσεις κι’ εσύ σε «Αντώνιος» θα τη χάσουμε εύκολα τη μπάλα!…

    Σ’ αυτά που λές, εγώ μπορώ αρκετά καλά να φανταστώ ρολοπαιξία απο έναν (απο «τετριμμένη ομάδα»). Μάλιστα, αποτελεί υποθέτω διαδομένη πρακτική (καθότι εύλογη) να σκαρφίζεται ο οργανωτής ιστορίες για τον κόσμο που ετοιμάζει, παίζοντας ακριβώς μόνος του (υποδυόμενος κατα πάσα πιθανότητα πάνω απο έναν χαρακτήρες). Αυτό ειναι ήδη ένα παράδειγμα. (Μου θύμισες όμως άλλο ένα θέμα που έχω στα σκαριά, και είναι κατάλληλη η αφορμή να το θίξω. Το συντομότερο.)

    Απ’ την άλλη, όπως λές κι’ εσύ, και σε μορφές αυτοσχεδιαστικού θεάτρου ξερωγώ έχεις αυτήν την ομαδική μυθοπλασία που έχεις στα παιχνίδια ρόλων. Το ερώτημα «πώς διακρίνονται ακριβώς τα παιχνίδια ρόλων απο άλλες παρόμοιες τέχνες» δέν ειν’ εύκολο, ή τουλάχιστον, εμένα προσωπικά θα μου πάρει κάμποσες συνέχειες για να τ’ απαντήσω.

  3. […] αφορμή αυτό το σχόλιο του Αντώνη […]

  4. Αντώνης Χ. said

    Ναι όντως, λάθος δικό μου. Καμμιά φορά μπερδεύομαι λόγω του ότι στα αγγλικά γράφω το όνομα μου ως «Αντόνιο» όποτε παρασύρθηκα και από το ελληνικό Αντώνιος, το οποίο δεν είναι και άσχημο.

    Πιστεύω πάντως ότι κάποιος θα μπορούσε να παίξει μόνος του παιχνίδι ρόλων, αλλά θα ήτανε σε επίπεδο κατασκευής κάποιας ιστορίας. Θα ήτανε ένα μέσο δηλαδή η ρολοπαιξία και όχι το αποτέλεσμα, το δημιούργημα κάθε αυτό. Δεν αντιλέγω ότι μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να κατασκευαστεί κάτι άλλο μέσα από αυτήν, όπως ένα μυθιστόρημα ή ένα σενάριο για θεατρικό έργο. Ένας πολύ καλός τρόπος για να γράψεις αν θέλεις μυθοπλαστικές ιστορίες είναι να δημιουργήσεις μια νομοτέλεια του κόσμου και να βάλεις μέσα τους χαρακτήρες με τα μοναδικά τους χαρακτηριστικά να αλληλοεπιδράσουν μεταξύ τους ή και με τον ίδιο τον κόσμο. Έτσι ένα τυχαίο υπό κάποιους κανόνες πείραμα, μπορεί να σου δώσει μια πολύ γεμάτη και ενδιαφέρουσα ιστορία. Έτσι μπορώ να δεχτώ ότι κάποιος μπορεί να παίξει ένα παιχνίδι ρόλων και να έχει ουσία να το κάνει μόνος του.

    Αυτό όμως που εξετάζουμε πιστεύω εδώ είναι η ρολοπαιξία σαν ομαδική μυθοπλαστική δραστηριότητα, όπως πολύ εύστοχα την αποκαλείς εσύ. Σαν αποτέλεσμα δηλαδή κατ’ εμέ, θα βρεθεί η ομάδα και θα παίξει, αλλά δεν θα βρεθεί και θα παίξει για να πετύχει κάτι άλλο. Δηλαδή επειδή οι παίκτες θέλησαν εξ’αρχής, τελικά κανόνισαν να βρεθούν όλοι μαζί και να παίξουν. Και αυτό είναι το τελικό δημιούργημα της ομάδας, δηλαδή το πραγματικό παιχνίδι.

    Τώρα γιατί να εξετάσουμε τη ρολοπαιξία ξεχωριστά σαν ομαδική δραστηριότητα και ξεχωριστά ως παιχνίδι «τετριμμένης ομάδας», η απάντηση είναι απλή. Ότι για να παίξει κανείς μόνος του θα πρέπει να έχει πολλές γνώσεις του αντικειμένου και εμπειρία επίσης. Ακόμα και αν παίξει κάτι έτοιμο και όχι δικό του, θα πρέπει να εμβαθύνει πολύ στα στοιχεία της καμπάνιας και να ξέρει για ποιο λόγο το κάνει. Κάποιος νέος παίκτης δηλαδή δεν θα μπορούσε να κάνει κάτι τέτοιο με επιτυχία (όποια μορφή θα μπορούσε να έχει αυτή). Στην περίπτωση της ομάδας από την άλλη, ο νέος παίκτης θα μπορέσει να συμμετάσχει και να παίξει γιατί υπάρχουν οι υπόλοιποι και ο οργανωτής που επισπεύδουν την διαδικασία διείσδυσης στον κόσμο του παιχνιδιού.

  5. Πιστεύω πάντως ότι κάποιος θα μπορούσε να παίξει μόνος του παιχνίδι ρόλων, αλλά θα ήτανε σε επίπεδο κατασκευής κάποιας ιστορίας.

    Όπως τα βλέπω εγώ τα πράματα, στη ρολοπαιξία πάντα κατασκευάζεται μιά ιστορία, πάντα πλάθεται ένας μύθος. Δέν λέω οτι αυτός είναι ο μοναδικός, ούτε ο κύριος σκοπός κάθε φορά, αλλα οτι είναι ο βασικός, ο θεμελιακός (καμιά φορά και ασυνείδητος), πάνω στον οποίο –ή μέσ’ απ’ τον οποίο– επιδιώκεται κάθε άλλος πιθανός στόχος της ομάδας, των παικτών, των σχεδιαστών. Όμως: για κάποιους, κάποιες φορές, μπορεί κάλλιστα ο μύθος να είναι ο μοναδικός ή ο κύριος στόχος. Για μένα, κι αυτό ρολοπαιξία είναι.

    Μου θυμίζεις πάλι το Μπόρις. Ο φίλος που μου το έμαθε μου το παρουσίασε ώς θεατρική άσκηση που μπορεί να παίξει μιά θεατρική ομάδα όταν θέλει στο τσάκ-μπάμ να κατεβάσει ιδέες για ιστορία, αυτό πάνω-κάτω που λές δηλαδή. Στα πλαίσια του θεάτρου, είναι μιά άσκηση· απ’ τη δικιά μας σκοπιά όμως, είναι παιχνίδι ρόλων, και ώς τέτοιο, μπορεί να γίνει όχημα για κάθε άλλη επιδίωξη που μπορεί νά ‘χει κανείς παίζοντας ρόλους, και όχι μόνο για την παραγωγή μιας ιστορίας.

    Σαν αποτέλεσμα […] κατ’ εμέ, θα βρεθεί η ομάδα και θα παίξει, αλλά δεν θα βρεθεί και θα παίξει για να πετύχει κάτι άλλο. […] Και αυτό είναι το τελικό δημιούργημα της ομάδας, δηλαδή το πραγματικό παιχνίδι.

    Σ’ αυτό το «τελικό δημιούργημα» που λές, κεντρικό πάλι ρόλο, απ’ τη δική μου τη σκοπιά, θα παίζει το «μυθόπλασμα» (ο συντελεσμένος μύθος), με τον ίδιο τρόπο που όλο το παιχνίδι, με όλα όσα χαρακτηριστικά και όσες πλευρές έχει, άλλες ρητές και άλλες άρρητες, είναι καταβάση μία περιέλιξη γύρω απο έναν μύθο.

    Αυτό ίσως θα έπρεπε να το τονίσω ήδη μές στο κείμενο γι’ αυτό και τα λέω τώρα με τόση έμφαση, και όχι βέβαια επειδή διαφωνώ σε κάτι με τον Αντώνη: ακόμη και άν κάποιος παίζει ρόλους μόνο και μόνο επειδή γουστάρει μία παίκτρια στην ομάδα, μέσ’ απο την ιστορία θα επιδιώξει το στόχο του, αναγκαστικά, ακόμη κι’ άν αυτό σημαίνει απλά οτι θα ανεχτεί το παιχνίδι, περιμένοντας καρτερικά το διάλειμμα για πίτσα, ή το τέλος της συνάντησης για να την συνοδεύσει σπίτι. Έτσι λοιπόν μελετάω τα παιχνίδια ρόλων ώς (καταβάση) μυθοπλαστικά, όπως και ένα μυθιστόρημα είναι (καταβάση) μυθοπλαστικό, ακόμη κι’ αν γράφτηκε τσάτρα-πάτρα, κυρίως επειδή ο συγγραφέας έπρεπε να εκπληρώσει ένα συμβόλαιο, ή επειδή ο συγγραφέας ήθελε να περάσει κάποιο βαθύ του φιλοσοφικό μήνυμα ξερωγώ (βλέπε «Ο αλχημιστής» ή «Ο γλάρος Ιωνάθαν»).

    για να παίξει κανείς μόνος του θα πρέπει να έχει πολλές γνώσεις του αντικειμένου και εμπειρία επίσης

    Εντελώς μα εντελώς (εννοούμε φυσικά «για να παίξει κανείς μόνος του καλά»). Όπως ακριβώς σε ένα θεατρικό, στο οποίο ένας ηθοποιός υποδύεται τρείς-τέσσερις ρόλους, ή σε ένα μυθιστόρημα με ένα σωρό διαφορετικούς χαρακτήρες μέσα, όλοι τους στημένοι απ’ τον ίδιο συγγραφέα, ή ακόμη, σε μία φούγκα για πιάνο: η όποια πολυφωνία θέλει την εμπειρία της για νά ‘ναι πετυχημένη.

  6. Αντώνης Χ. said

    Ναι συμφωνούμε αρκετά σ’αυτό…

    Σκέφτηκα πως ως μυθοπλαστική δραστηριότητα και κατά συνέπεια παραγωγή μύθου, ατμοσφαιρικά, μια ιστορία θα μπορούσε είτε να έχει βασιστεί, είτε να είναι μια πραγματική ιστορία με πραγματικούς χαρακτήρες και πραγματικό χρόνο πλοκής. Με αυτή την έννοια, η γλαφυρότητα και λειτουργικότητα της λέξης «μύθος» μου ακούγεται λίγο «ηχηρή». Θα μπορούσε να υπάρξει ένας πιο ήπιος ορισμός για μια τέτοια περίπτωση;…εντελώς θεωρητικά, ξέρεις…να μην πω ότι κάνω μυθοπλασία με χαρακτήρες, πχ, της Βικτωριανής εποχής σε ατμόσφαιρα Σέρλοκ Χόλμς, να το πω κάπως αλλιώς…υπάρχει αλήθεια τρόπος;..είτε κατά την άποψη σου, είτε γενικότερα…

  7. […] (Συνέχεια απο εδώ.) […]

  8. […] (Συνεχίζεται…) […]

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: