ζεστό κακάο

θεωρία και πρακτική των παιχνιδιών ρόλων

Η Ιστορία της Ρολοπαιξίας, μέρος Α’

Posted by Αντώνιος Σ. στο 09/10/2010

Η ιστορία της ρολοπαιξίας

του Στηβ Ντάρλινγκτον (1)
Απόδοση στα ελληνικά: Αντώνιος Σ. (2)

Μια σχεδόν ολοκληρωμένη, ως επί το πλείστον ακριβής και ελάχιστα προκατειλημμένη καταγραφή της ταραχώδους ύπαρξης της ενασχόλησής μας από τη γέννησή της έως σήμερα. Δημοσιεύεται σε συνέχειες.

Μέρος Α’: Ένα μικρό βήμα για τον παίκτη πολεμικών παιχνιδιών… (3)

Οι πρόγονοί μας

Όπως κάθε καλή ιστορία, έτσι κι αυτή ξεκινάει από μια ιδιοφυΐα που θέτει τους τροχούς σε κίνηση. Στη συγκεκριμένη περίπτωση ο οραματιστής ήταν ο Χ. Τζ. Ουέλς, ο οποίος ήταν ο παππούς όχι μόνον της επιστημονικής φαντασίας αλλά και των πολεμικών παιχνιδιών, κάτι που τον καθιστά προπάππου των παιχνιδιών ρόλων.

Πολεμικά παιχνίδια υπάρχουν από τότε που υπάρχουν πόλεμοι. Η ιδέα της προσομοίωσης μαχών χωρίς τους κινδύνους τους υπήρχε ήδη στην αρχαία Σουμερία πριν από 4000 χρόνια. Το σκάκι και το γκο, δύο από τα αρχαιότερα παιχνίδια του κόσμου, προήλθαν από πολεμικά παιχνίδια. Τα σύγχρονα πολεμικά παιχνίδια δημιουργήθηκαν στην Πρωσία στην αρχή του δεκάτου ενάτου αιώνα. Το πρώτο πολεμικό παιχνίδι, το Κρήγκσπήλ (4) («πολεμικό παιχνίδι» στα γερμανικά), εισήγαγε την ιδέα της τοποθέτησης σημειωτών σε πλαίσιο επιστρωμένο με άμμο και της χρήσης ζαριών για τον καθορισμό των τυχαίων στοιχείων του παιχνιδιού. Μετά τον γαλλοπρωσικό πόλεμο οι Άγγλοι δημιούργησαν τη δική τους έκδοση και, συνετά σκεπτόμενοι, άρχισαν να τη χρησιμοποιούν στις ένοπλες δυνάμεις τους για να τις εξασκούν σε τακτικές και για να προβλέπουν την έκβαση στρατιωτικών επιχειρήσεων.

Ο Ουέλς ωστόσο ήταν αυτός που έκανε γνωστά τα πολεμικά παιχνίδια σε ερασιτέχνες. Το 1915 εξέδωσε ένα σύνολο ερασιτεχνικών κανόνων για πολεμικά παιχνίδια υπό τον τίτλο Μικροί Πόλεμοι (5), το οποίο σήμερα θεωρείται η βίβλος των θιασωτών πολεμικών παιχνιδιών (6). Πρώτος ο Ουέλς πρότεινε τη συλλογή μινιατούρων προκειμένου αυτές να αντιπροσωπεύουν τις δυνάμεις των αντιμαχομένων πλευρών, να ομορφαίνουν το παιχνίδι και κατ’ επέκταση, να εντείνουν την εμπλοκή των παικτών. Παρόλο που το βιβλίο ήταν δημοφιλές, δεν σημειώθηκε έξαρση στη διάδοση των πολεμικών παιχνιδιών έως το 1953, όταν ο Τσαρλς Ρόμπερτς (7) διέθεσε εμπορικά το πρώτο επιτραπέζιο πολεμικό παιχνίδι. Παρότι το παιχνίδι δεν έτυχε άμεσης αναγνώρισης, ο Ρόμπερτς τελικά ίδρυσε την εταιρία παιχνιδιών Άβαλον Χιλλ (8), μία από τις μεγαλύτερες εταιρίες παιχνιδιών παγκοσμίως.

Από τη σπίθα στη φλόγα

Κατά τις δεκαετίες του 1970 και του 1980 τα πολεμικά παιχνίδια έφτασαν στο απόγειο της δόξας τους, το οποίο ακόμη και σήμερα αδυνατούν να ξαναφτάσουν. Ίσως όσοι δεν κατανάλωναν παραισθησιογόνα και δεν άκουγαν Μπομπ Ντύλαν να έπαιζαν πολεμικά παιχνίδια. Δεν επρόκειτο πλέον για παιχνίδι, επρόκειτο για βιομηχανία. Όπως εξελίσσονταν οι οπαδοί της επιστημονικής φαντασίας την ίδια περίπου εποχή, έτσι εξελίσσονταν μια μεγάλη, εδραιωμένη και σαφώς ορισμένη ομάδα οπαδών των πολεμικών παιχνιδιών με τις δικές της συναθροίσεις, τις δικές της εκδόσεις, τη δική της γλώσσα. Στα τέλη της δεκαετίας του 1960 υπήρχε μια μεγάλη και σταθερή κοινότητα οπαδών, ένα ευνοϊκό περιβάλλον που ενθάρρυνε τη δημιουργικότητα και τον πειραματισμό μεταξύ των μελών του. Αυτή ακριβώς η αναζήτηση έμελλε να είναι το καύσιμο για τη φλόγα των παιχνιδιών ρόλων. Απαιτούνταν ωστόσο μία σπίθα. Και αυτή δεν ήταν άλλη από τον Άρχοντα των Δαχτυλιδιών.

Ο Άρχοντας των Δαχτυλιδιών δημοσιεύτηκε χωρίς περικοπές στις Ηνωμένες Πολιτείες το 1966 και έμελλε να αλλάξει για πάντα όχι μόνον τον κόσμο της λογοτεχνίας αλλά και τον κόσμο εκατομμυρίων αρρένων Αμερικάνων εφήβων της μεσοαστικής τάξης. Καθώς το ενενήντα τοις εκατό των παικτών πολεμικών παιχνιδιών ανήκαν σε αυτήν ακριβώς τη δημογραφική ομάδα, εύκολα αντιλαμβάνεται κανείς τη συνέχεια. Οι παίκτες δεν ήθελαν πλέον να αναπαράγουν τη μάχη του Γκέτυσμπουργκ, τη γνωστή μάχη του αμερικανικού εμφυλίου, παρά τη μάχη του Χελμς Ντηπ. Οι Ναπολεόντειοι πόλεμοι τέθηκαν στο περιθώριο για χάρη του Πολέμου του Δαχτυλιδιού, και τα γκόμπλιν με τα ορκ αντικατέστησαν το πεζικό και το ιππικό. Ο κόσμος ήθελε να μάθει πόση ζημία προκαλεί ένας μπάλρογκ, και ποια είναι η ακτίνα ενός ξορκιού κεραυνού. (9)

Η έκδοση του πρώτου παιχνιδιού που θα διαδραματιζόταν στον κόσμο του Τόλκιν φάνταζε θέμα χρόνου. Υπήρχαν, ωστόσο, δυσχέρειες, και συγκεκριμένα το ότι ελάχιστα καλά πολεμικά παιχνίδια προσομοίωναν τη μεσαιωνική εποχή τόσο πετυχημένα ώστε να είναι δυνατή σε αυτά η εισαγωγή μεταβλητών όπως η μαγεία και οι δράκοι. Την ιστορία εδώ έγραψαν δύο άλλοι άνδρες, ο Έρνεστ Γκάρυ Γκάιγκαξ (10) και ο Ντέηβιντ Άρνεσον (11).

Μια θρυλική συνεργασία

Στην Λέηκ Τζενήβα, μια μικρή πόλη στο Ουισκόνσιν, ο Γκάιγκαξ, ο Τζεφ Πέρρεν (12) και οι φίλοι τους είχαν δημιουργήσει ένα πολεμικό παιχνίδι που αναπαριστούσε με ακρίβεια τις περισσότερες πτυχές των μεσαιωνικών συγκρούσεων. Το παιχνίδι ονομάζονταν Τσέην Μέιλ (13) και το είχε εκδώσει η νεοσύστατη εταιρία του Γκάιγκαξ, η Τάκτικαλ Στάντιζ Ρουλζ (14), γνωστότερη και ως ΤΣΡ.(15) Μια μεταγενέστερη ευρύτερα διαδεδομένη έκδοση (16) της Τσέην Μέιλ κατέστη το πρώτο πολεμικό παιχνίδι που συμπεριέλαβε κανόνες για γίγαντες, τρολ, δράκους και μαγικά ξόρκια. Το παιχνίδι αυτό θεωρείται ο άμεσος πρόγονος του Ντάντζεονς Εντ Ντράγκονς γνωστού και ως Ντι εν Ντι (17), καθότι υπάρχουν πράγματι πολλές ομοιότητες τόσο στους κανόνες όσο και στο ύφος.

Οι σπόροι της ρολοπαιξίας ωστόσο είχαν τεθεί νωρίτερα. Τον καιρό που έγραφε την Τσέην Μέιλ ο Γκάιγκαξ ήταν μέλος ενός κύκλου θιασωτών των μεσαιωνικών συγκρούσεων που ονομαζόταν Κοινότητα των Κάστρων και των Σταυροφοριών (18). Ένα άλλο μέλος, ο Άρνεσον, είχε ήδη αρχίσει να πειραματίζεται με ιδέες ρολοπαιξίας. (19) Όπως ο ίδιος έχει πει:

«Την ιδέα πρέπει να την πιστώσω σε έναν άλλο παίκτη, τον Ντέηβ Γουέσλεϋ (20). Ήταν ο πρώτος που εισήγαγε την ρολοπαιξία… το πρώτο παιχνίδι που ξεχωρίζει στο μυαλό μου είναι μικρά παιχνίδια στον μεσαίωνα, μια ιδιαίτερα βαρετή περίοδο πολεμικών παιχνιδιών. Ο Ντέηβ είχε ανιαρό σύστημα κανόνων και μετά το δεύτερο παιχνίδι μας είχαμε ήδη βαρεθεί. Για να προσδώσει ενδιαφέρον, ο Ντέηβ, που έστηνε και διαιτήτευε το παιχνίδι, έδωσε στον καθέναν μας από έναν μικρό προσωπικό στόχο για τη μάχη».

Αυτά συνέβαιναν το 1968. Παρότι ήταν πρωτόλεια, αποτέλεσαν το πρώτο βήμα προς τη ρολοπαιξία. Ο Άρνεσον συνεχίζει:

«Αυτό μας έκανε όλους να σκεφτούμε «ωραία ήταν!» και παίξαμε δυο τρία ακόμη παιχνίδια με διάφορους άλλους. Ας στήσουμε μια μεγάλη μεσαιωνική καμπάνια με έξι παίκτες που θα έχουν μικρές δυνάμεις, πενήντα ή εξήντα άνδρες, και στο τέλος της γίνεσαι βασιλιάς ή ιππότης, κάτι τελοσπάντων’. Από εκεί εξελίχθηκε. Αυτό μας εισήγαγε στη ρολοπαιξία».

Στις αρχές της δεκαετίας του 1970 η δημιουργικότητα του Άρνεσον συνάντησε τη φαντασία του Γκάιγκαξ και οι δυο τους άρχισαν να συνδυάζουν τις ιδέες τους. Το 1970 ή το 1971, καθότι ο Άρνεσον δεν είναι βέβαιος για την ημερομηνία, ο Άρνεσον χρησιμοποίησε το σύστημα της Τσέην Μέιλ και έπαιξε αυτό που κατέστη το πρώτο παιχνίδι ρόλων.

«Οι φίλοι μου είχαν έρθει για μια παραδοσιακή βραδιά ναπολεόντειων μαχών, και είδαν το τραπέζι καλυμμένο με αυτό το τεράστιο κάστρο. Αναρωτήθηκαν από πού βρέθηκε αυτό στις πεδιάδες της Πολωνίας ή όπου υποτίθεται ότι παίζαμε σε εκείνο το παιχνίδι, και ανακάλυψαν ότι σύντομα θα κατέβαιναν στα βαθιά, υγρά και σκοτεινά μπουντρούμια του».

Το παιχνίδι εκείνο εξελίχθηκε στην καμπάνια του Μπλάκμουρ (21). Ο Γκάιγκαξ ακολούθησε γοργά με μια περιπέτεια που εξελίχθηκε στην καμπάνια του Γκρέυχωκ (22). Κατά τη διάρκεια των επόμενων χρόνων, οι δυο τους έπαιζαν και δοκίμαζαν κανόνες τους οποίους στη συνέχεια μετέτρεψαν στο Ντάντζεονς Εντ Ντράγκονς, το πρώτο εμπορικό παιχνίδι ρόλων παγκοσμίως. Το Ντι εν Ντι δεν γνώρισε άμεση επιτυχία όπως και τα πολεμικά παιχνίδια, είχε ωστόσο δημιουργήσει μια εντελώς καινούργια ενασχόληση. (23)

Φόρος τιμής στον Ντέηβιντ Άρνεσον

Όπως συμβαίνει σε κάθε μεγάλη συνεργασία, ο Άρνεσον και ο Γκάιγκαξ είχαν διαφωνίες για την εξέλιξη του παιχνιδιού. Λιγότερο από έναν χρόνο μετά την έκδοση του Ντι εν Ντι, οι διαφορές τους έφτασαν σε οριακό σημείο και ο Άρνεσον αποχώρησε. Η ΤΣΡ υπό τον Γκάιγκαξ και τον Μπράιαν Μπλιουμ (24), τον νέο του συνεργάτη, συνέχισε την ύπαρξή της αλλά χωρίς να αποδίδει στον Άρνεσον τα πνευματικά δικαιώματα που δικαιούνταν ως συγκύριος. Το 1979 ο Άρνεσον έφερε την υπόθεση ενώπιον δικαστηρίου και έπειτα από χρονοβόρα δικαστική διαμάχη πούλησε τα δικαιώματά του στην ΤΣΡ. Δυστυχώς σήμερα ο Γκάρυ Γκάιγκαξ εκθειάζεται και μνημονεύεται ως ο μόνος δημιουργός της ρολοπαιξίας, ενώ ο Άρνεσον φαντάζει ξεχασμένος από τη βιομηχανία. Ελπίζω η ιστορία να διορθώσει αυτήν την αδικία.

______________________________________________________
(1) Σ.τ.Μ.: Steve Darlington, A History of Role-Playing
(2) Σ.τ.Μ.: Το Α’ μέρος της Ιστορίας της ρολοπαιξίας γράφτηκε και αναρτήθηκε το 1998 στην ιστοσελίδα του διαδικτυακού περιοδικού Places to Go, People to Be (σε ελεύθερη μετάφραση, «Μέρη Να Πας, Άνθρωποι Να Γίνεις») στη διεύθυνση http://ptgptb.org/0001/history1.html. Το κείμενο υπάρχει στη γαλλική σε μετάφραση του Ρεζίς Παννιέ (Regis Pannier) στη διεύθυνση http://ptgptb.free.fr/0001/history1.htm. Η παρούσα μετάφραση βασίζεται τόσο στο πρωτότυπο αγγλικό όσο και στο γαλλικό κείμενο. Στο κυρίως σώμα του άρθρου, όλες οι αναφορές στο σήμερα νοούνται ως αναφορές στο 1998. Οι σημειώσεις του μεταφραστή (Σ.τ.Μ.) παραθέτουν πληροφορίες οι οποίες δεν υπήρχαν στο αρχικό άρθρο ή και την γραφή των ονομάτων στη γλώσσα τους για ευχερέστερη αναζήτηση.
(3) Ένα μεγάλο μέρος των πληροφοριών αυτού του άρθρου προέρχονται από την έξοχη κοινωνιολογική εξέταση των παιχνιδιών ρόλων από τον Γκάρυ Φάιν υπό τον τίτλο Μοιρασμένη Φαντασία (Shared Fantasy, Gary Fine).
(4) Σ.τ.Μ.: Kriegspiel. Η πρώτη συλλογή κανόνων ονομαζόταν Οδηγίες Για Την Αναπαραγωγή Τακτικών Κινήσεων Υπό Τον Μανδύα Πολεμικού Παιχνιδιού και εκδόθηκε το 1824 από τον φον Ράισβιτς (von Reisswitz), αξιωματικό του Πρωσικού Στρατού. Ο φον Ράισβιτς βασίστηκε σε προγενέστερους κανόνες του πατέρα του.
(5) Σ.τ.Μ.: Little Wars.
(6) Σ.τ.Μ.: Υπάρχουν πάντως και προγενέστερα πολεμικά παιχνίδια, όπως το Στρατηγός: Ένα Αμερικανικό Παιχνίδι Πολέμου, του Τσαρλς Τόττεν (Strategos: The American Game of War, Charles Totten), που κυκλοφόρησε τη δεκαετία του 1880.
(7) Σ.τ.Μ.: Charles Roberts
(8) Σ.τ.Μ.: Avalon Hill. Την ίδια χρονιά που γράφτηκε το άρθρο, η Μόναρκ Άβαλον (Monarch Avalon), μητρική της Άβαλον Χιλ, αποφάσισε τη διάλυση της θυγατρικής της. Η Άβαλον Χιλ υπάρχει σήμερα ως θυγατρική της Χάσμπρο (Hasbro), μιας από τις μεγαλύτερες εταιρείες παιχνιδιών παγκοσμίως, και ειδικεύεται στα επιτραπέζια παιχνίδια χωρίς αυτά να είναι απαραιτήτως πολεμικά.
(9) Η πρώτη έκδοση του Ντι εν Ντι και πολλών παιχνιδιών που ακολούθησαν τότε, είχε χόμπιτ. Ωστόσο οι δικηγόροι του Τόλκιν απείλησαν με εξώδικα για παραβίαση πνευματικής ιδιοκτησίας, κάτι που οδήγησε στη γέννηση του χάλφλινγκ, του ημιανθρώπου.
(10) Σ.τ.Μ.: Ernest Gary Gygax
(11) Σ.τ.Μ.: David Arneson
(12) Σ.τ.Μ.: Jeff Perren
(13) Σ.τ.Μ.: Chain Mail, «Αλυσιδωτή Πανοπλία»
(14) Σ.τ.Μ.: Tactical Studies Rules, TSR, «Κανόνες Μελετών Τακτικής» σε ελεύθερη απόδοση.
(15) Η ΤΣΡ ονομάστηκε έτσι από έναν άλλον τοπικό σύλλογο παιχνιδιών, την Ένωση Σπουδών Τακτικής (Tactical Studies Association) της Λέηκ Τζενήβα.
(16) Σ.τ.Μ.: Η έκδοση αυτή περιείχε ένα παράρτημα για στοιχεία φαντασίας, το οποίο εισήγαγε τους ήρωες καθώς και την περιβόητη «νοοτροπία» (στα αγγλικά: alignment [αλάινμεντ]).
(17) Σ.τ.Μ.: Dungeons & Dragons, D&D. Η απόδοση του Ντάντζεονς εντ Ντράγκονς στα ελληνικά θα ήταν «Μπουντρούμια και Δράκοντες», το παιχνίδι ωστόσο κυκλοφορεί από το 2003 στην Ελλάδα υπό τον αγγλικό του τίτλο.
(18) Σ.τ.Μ.: The Castles and Crusades Society
(19) Ο Άρνεσον ισχυρίζεται ότι αυτός προσέθεσε τη μαγεία στα πολεμικά παιχνίδια. Κατά πως φαίνεται, έπειτα από ένα επεισόδιο του Σταρ Τρεκ ο Ντέηβ έδωσε στον δρυίδη του ένα φέιζερ και εξαΰλωσε τις δυνάμεις του αντιπάλου του. Αυτό ήταν που οδήγησε στη δημιουργία του ξορκιού του κεραυνού.
(20) Σ.τ.Μ.: Dave Wesley
(21) Σ.τ.Μ.: Blackmoor, «Μαύρος Βάλτος»
(22) Σ.τ.Μ.: Greyhawk, «Γκριζογέρακας»
(23)Το παιχνίδι τότε δεν ονομαζόταν παιχνίδι ρόλων. Η πρώτη έκδοση του Ντι εν Ντι αυτοαποκαλείται περιγραφικότατα «πολεμικό παιχνίδι σε φανταστικό μεσαίωνα, παίζεται με χαρτί, μολύβι και μινιατούρες».
(24) Σ.τ.Μ.: Brian Blume

© Στηβ Ντάρλινγκτον, PTGPTB
© Αντώνιος Σ. για την ελληνική γλώσσα

Το παρόν άρθρο στην αγγλική αποτελεί πνευματική ιδιοκτησία του ΡΤGΡΤΒ. Απαγορεύεται η καθ’ οιονδήποτε τρόπο ολική ή μερική αναπαραγωγή του κειμένου χωρίς την προγενέστερη άδεια του μεταφραστή.

Advertisements

2 Σχόλια to “Η Ιστορία της Ρολοπαιξίας, μέρος Α’”

  1. Θεός σχωρέσ’ τους και τον Γκάιγκαξ (πρόπερσι) και τον Άρνεσον (πέρσι). Ενδιαφέρον στην αγγλόφωνη Γουικιπίντια, οτι οι πρώτες απόπειρες του Άρνεσον για σύστημα κανόνων ξεκίνησαν με πέτρα-ψαλίδι-χαρτί… :-)

  2. Αντώνιος Σ. said

    Πράγματι, οι δύο αυτοί άνθρωποι που αλλάξαν τη ζωή μας δεν είναι πια μαζί μας. Ο Γκάιγκαξ φέρεται σε συνέντευξη να έχει πει όταν τον προσφωνήσαν ως τον δημιουργό της ενασχόλησής μας ότι στην πραγματικότητα δεν είναι. Τα παιχνίδια ρόλων, είπε, υπάρχουν από τότε που τα παιδιά παίζουν κλέφτες κι αστυνόμους. Αφοπλιστικός.

    Είναι σημαντική η ιστορία μας. Όσο κι αν μιλάμε για θεωρία, όσο κι αν συχνά θέλουμε σοβαρές, μεστές, βαριές συναντήσεις, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι όλα ξεκίνησαν από κάποιους φανατικούς των παιχνιδιών στρατηγικής που απλά βαρέθηκαν τη σοβαρότητα, την προσομοίωση και τη λεπτομέρεια και θελήσαν να σπάσουν κεφάλια σε σενάρια χωρίς πολύ νόημα και βάθος. Θελήσαν δηλαδή να σπάσουν πλάκα.

    Δεν είναι καθαρτική η σκέψη και μόνο;

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: